http://natpress.net/ ru Культурэр - НатПресс - Информационное агентство http://natpress.net/yandexlogo.gif http://natpress.net/ DataLife Engine http://natpress.net/index.php?newsid=8212 Тыгъэгъазэм и 30 Адыгеим ит къуаджэу Тахьтамэкъуае митинг щашIыгъ, ар зыфэгъэхьыгъэр Сирием ис Адыгэхэр Адыгэ хэкум къэщэжьынхэм пае. Митингым кIэщакIоу фэхъугъэр Тахътымыкъуае щылажьэрэ Адыгэ хасэр ары. Митингым кIалэцIыкIухэри хэлэжьагъэх, ахэм Адыгэ ныпхэр яIыгъэу Сиием ис Адыгэхэр Адыгэ хэкум къащэжьынхэу къаIуагъ, плакатэу яIыгъэхэм мыщ фэдэ гущыIэхэр ятетхэгъагъ « Хэкур Къэджэжьы» «Адыгэ Лъэпкъыр Орэпсау». Культурэр zara Wed, 11 Jan 2012 08:59:23 +0400 Тыгъэгъазэм и 30 Адыгеим ит къуаджэу Тахьтамэкъуае митинг щашIыгъ, ар зыфэгъэхьыгъэр Сирием ис Адыгэхэр Адыгэ хэкум къэщэжьынхэм пае. Митингым кIэщакIоу фэхъугъэр Тахътымыкъуае щылажьэрэ Адыгэ хасэр ары. Митингым кIалэцIыкIухэри хэлэжьагъэх, ахэм Адыгэ ныпхэр яIыгъэу Сиием ис Адыгэхэр Адыгэ хэкум къащэжьынхэу къаIуагъ, плакатэу яIыгъэхэм мыщ фэдэ гущыIэхэр ятетхэгъагъ « Хэкур Къэджэжьы» «Адыгэ Лъэпкъыр Орэпсау». Шъугу къэтэгъэкIыжьы, тхьэмафэ ыпэкIэ Сирием ис Адыгэ нэбг 200 нахьыбэ УФ-мрэ Адыгеимрэ япащэхэм лъэIу тхылъ къафагъэхьыгъагъ хэкум ащэжьынхэу. Адыгеим ипрезидент , Адыгеим ипарламент ыкIи хэкум щылажьээ Адыгэ организациехэр мы Iофым дэлэжьэнхэу Iуагъэхэр къатыгъ ыкIи зэфэшъхьэф актхэр ашIэу аублагъ. circassiatimes.com http://natpress.net/index.php?newsid=7706 УФ-м имэз хъызмэт и ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм игумэкIыгъохэм, щыкIагъэу иIэхэм Адыгеим и ЛIышъхьэ зыхэлэжьэгъэ зэIукIэм щытегущыIагъэх. Гъэзетэу «Адыгэ макъ» зыфиIорэм къызэритырэмкIэ, зэхэсыгъом хэлэжьагъэх мэз хъызмэтым пылъхэм яобществэ итхьаматэу Хьатикъое Мэджыдэ, мэз хъызмэтым иветеранхэм я Совет ипащэу АфэшIыжь Къэралбый, МКъТУ-м ипрофессорэу Юрий Сухоруких. Мэз хъызмэтым щылажьэхэрэм фэгъэкIотэныгъэу яIагъэхэр нахь макIэ зэрэхъугъэр, отраслым гумэкIыгъэу иIэхэр мэз хъызмэтым и Кодекс иаужырэ зэхъокIыныгъэхэм къызэрахэкIыгъэр зэхэсыгъом къыщыгущыIагъэ Хьатикъое Мэджыдэ къыкIигъэтхъыгъ. ХэкIыпIэу ылъэгъухэрэм зэхэсыгъом хэлэжьагъэхэр щигъэгъозагъэх. Культурэр zara Sun, 30 Oct 2011 10:17:32 +0400 УФ-м имэз хъызмэт и ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм игумэкIыгъохэм, щыкIагъэу иIэхэм Адыгеим и ЛIышъхьэ зыхэлэжьэгъэ зэIукIэм щытегущыIагъэх. Гъэзетэу «Адыгэ макъ» зыфиIорэм къызэритырэмкIэ, зэхэсыгъом хэлэжьагъэх мэз хъызмэтым пылъхэм яобществэ итхьаматэу Хьатикъое Мэджыдэ, мэз хъызмэтым иветеранхэм я Совет ипащэу АфэшIыжь Къэралбый, МКъТУ-м ипрофессорэу Юрий Сухоруких. Мэз хъызмэтым щылажьэхэрэм фэгъэкIотэныгъэу яIагъэхэр нахь макIэ зэрэхъугъэр, отраслым гумэкIыгъэу иIэхэр мэз хъызмэтым и Кодекс иаужырэ зэхъокIыныгъэхэм къызэрахэкIыгъэр зэхэсыгъом къыщыгущыIагъэ Хьатикъое Мэджыдэ къыкIигъэтхъыгъ. ХэкIыпIэу ылъэгъухэрэм зэхэсыгъом хэлэжьагъэхэр щигъэгъозагъэх. АР-м и ЛIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан къызэриIуагъэмкIэ, сыд фэдэрэ хэкIыпIэри УФ-м изаконодательствэ диштэн фае. Республикэр мэз хъызмэтым дэIэпыIэнэу хьазыр. Аущтэу щытми, анахь Iофыгъо шъхьаIэхэр федеральнэ гупчэр къыхэмылажьэу зэшIохыгъэ хъущтэп. Мэз хъызмэтым и ГъэIорышIапIэ ипшъэрылъ шъхьаIэхэу мэз иупкIыныр хабзэм дештэмэ иуплъэкIун, чъыгыкIэхэм ягъэтысын, кадрэхэм ягъэхьазырын анаIэ тырагъэтынэу ТхьакIущынэ Аслъан къафигъэпытагъ. Джащ фэдэу ЛIышъхьэм хигъэунэфыкIыгъ АР-м и Правительствэ мэз хъызмэтым IэпыIэгъу тапэкIи зэрэфэхъущтыр. Таисия Афашагова ИА НатПресс http://natpress.net/index.php?newsid=7638 Адыгэ Республикэм культурэмкIэ иапэрэ министрэу, РСФСР-м культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу, АР-м искусствэхэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшхоу Хьанэхъу Адам къыгъэшIагъэр макIэ. Ау цIыфым ищэныгъэ уасэ зэрэфашIырэр илъэс пчъагъэу дунаим зэрэтетыгъэм паеп. Ыгъэхъагъэр, изекIуакI, ицIыфыныгъ ары щыIэныгъэм уасэ лъапIэ фэзышIырэр. Культурэр zara Wed, 19 Oct 2011 12:37:37 +0400 Адыгэ Республикэм культурэмкIэ иапэрэ министрэу, РСФСР-м культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу, АР-м искусствэхэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшхоу Хьанэхъу Адам къыгъэшIагъэр макIэ. Ау цIыфым ищэныгъэ уасэ зэрэфашIырэр илъэс пчъагъэу дунаим зэрэтетыгъэм паеп. Ыгъэхъагъэр, изекIуакI, ицIыфыныгъ ары щыIэныгъэм уасэ лъапIэ фэзышIырэр. Хьанэхъу Адам непи къытхэтым фэд. Мафэ къэси икъарыуи, ыпси зыхилъхьагъэ Iофым къыкIэкIуагъэр нэрылъэгъу тфэхъу. Симфоническэ оркестрыр, Камернэ музыкальнэ театрыр, оркестрэу «Русская удаль», орэдыIо купэу «Ошъутен» - ахэр зэкIэ Хьанэхъу Адам игукъэкIкIэ зэхэщагъэ хъугъэх. Непэ къызынэсыгъэми а творческэ коллективхэм Iоф ашIэ, АР-м и культурэ ибайныгъэ хагъахъо, ти республикэ ыцIэ агъэлъапIэ. Мыкъодыжьын лъэужэу Адыгеим итарихъ къыхигъэнагъэм изышыхьат хъугъэ урамэу Краснооктябрьскэм тет унэу илъэсыбэрэ Хьанэхъу Адам зыщыпсэугъэм мыжъобгъу къыщэзэрэфызэIуахыгъэр. Зэхьахэм цIыфыбэ къекIолIагъ – Адам иIахьылхэр, культурэм ыкIи искусствэм иIофышIэхэр, спортым пыщагъэхэр. АР-м иапэрэ Президентэу Джарымэ Аслъан къыIотагъ Хьанэхъу Адам республикэм игъэпсыкIэ Iахьэу къыхилъхьагъэр, исэнэхьаткIэ зэрэчаным имызакъоу цIыфыныгъэшхо хэлэу зэрэлажьэщтыгъэр. Адыгэ къэралыгъо университетым искусствэхэмкIэ иинститут идиректорэу Наталья Чепниян игущыIэ къыщыхигъэщыгъ дунэе шапхъэмэ адиштэрэ IофшIагъэхэр культурэмкIэ апэрэ министрэм къызэрэтфигъэнагъэр. Зэхахьэм къыщыгущыIагъэр бэдэд. Ахэмэ зэкIэми Хьанэхъу Адам фэгъахыгъэ гукъэкIыжьэу яIэхэр зэфэшIхьафых, ау зэфэдэ зышIэу зы гупшысэ ахэмэ ахэлъ: Адам игъонэмысэу дунаим зэрехыжьыгъэр Адыгеим икультурэкIэ чIэныгъэшхо хъугъэ. Iоф горэм зэкIэмэ апэу уфежьэу, ащ гъэхъэгъэшIухэр щыпшIэу, IэнэтIэ ин къызыпфагъэшъуашэкIэ удихьыхыни ылъэкIыщт. Хьанэхъу Адам ыныбжь емылъытыгъэу къыдэхъугъагъэр бэ. ЛъэгапIэу зынэсыгъэхэм ицIыфыныгъэ химыгъэхъуагъэмэ хигъэкIыгъэп. Лъэпкъым зэрэфэлэжьэщтым, цIыфхэм ишIуагъэ зэраригъэкIыщтым егупшысэзэ ыгъашIэ къыгъэшIагъ. Ары Хьанэхъу Адам мыкIосэжьын нэфэу тыгухэм къызыкIинагъэр. Фаина Афашагова ИА НатПресс http://natpress.net/index.php?newsid=7579 Уахътэр, уахътэр! Шы емылычым фэдэу псынк1эу мачъэ, мафэхэр, мазэхэр, илъэсхэр, л1эш1эгъухэр блэчъых, ц1ыфлъэпкъым игъаш1э хэхъо, зехъожьы. Ч1ы шъхьашъом щы1ак1эр щыуцурэп. Лъэхъанхэр, зэманхэр зэфэмыдэхэу рек1ок1ыхэми, ц1ыфхэмк1э такъикъ пэпчъи гъэш1эгъон, уасэ и1. Тхьэм ц1ыфмэ акъыл къазк1ыритыгъэр 1офыш1ухэр щэ1эфэхэ зэрахьанэу ары. Ау арэущтэу сыдигъуи хъурэп, ц1ыфхэм азыфагу зэджэгъогъуныгъэр къиуцоу, зэрэгъэпыйхэу, зэзаохэу къыхэк1ы. зэо мэш1уаем л1эш1эгъу пчъагъэм щаугъоигъэ ш1угъэ пстэур аш1ухэк1уадэуи мэхъу. Культурэр zara Tue, 11 Oct 2011 12:31:49 +0400 Орэчыжьэ, Орэблагъэ,- Тыди ар щэрэ1, Къыщыхъугъэу, Ащ щап1угъэу Хэти ч1ып1э и1. Хьэдэгъэл1э Аскэр. Уахътэр, уахътэр! Шы емылычым фэдэу псынк1эу мачъэ, мафэхэр, мазэхэр, илъэсхэр, л1эш1эгъухэр блэчъых, ц1ыфлъэпкъым игъаш1э хэхъо, зехъожьы. Ч1ы шъхьашъом щы1ак1эр щыуцурэп. Лъэхъанхэр, зэманхэр зэфэмыдэхэу рек1ок1ыхэми, ц1ыфхэмк1э такъикъ пэпчъи гъэш1эгъон, уасэ и1. Тхьэм ц1ыфмэ акъыл къазк1ыритыгъэр 1офыш1ухэр щэ1эфэхэ зэрахьанэу ары. Ау арэущтэу сыдигъуи хъурэп, ц1ыфхэм азыфагу зэджэгъогъуныгъэр къиуцоу, зэрэгъэпыйхэу, зэзаохэу къыхэк1ы. зэо мэш1уаем л1эш1эгъу пчъагъэм щаугъоигъэ ш1угъэ пстэур аш1ухэк1уадэуи мэхъу. Сыдэу щытми, ц1ыф 1ушхэм, ц1ыф лъэшхэм, гу къабзэ зи1эхэм я1оф нахь къыщек1ы мы дунаим п1он плъэк1ыщт непэ цивилизациер лъэгап1эу зынэсыгъэр къыдэплъытэмэ. Ет1ани лъэпкъ пэпчъ итарихъ гъогу нахь куоу зэриш1эщтым, ежь къыхэк1ыгъэ ц1ыф ц1эры1охэр дунаим зэрэщаш1эщтым зэрэфэгумэк1ырэр лъэшэу дэгъу. Ащ иш1уагъэк1э л1эш1эгъу чыжьэхэм тилъэпкъ ищы1ак1э зыфэдагъэр, ц1ыф ц1эры1охэу, ц1ыф лъэшхэу, ч1ыгужъым иухъумэк1о псэемыблэжьхэу щы1агъэхэм якъэбархэр къытэнэсыжьыгъэх. Ащ фэдэ къэбарэу къысфа1отагъэм шъуезгъэдэ1умэ сш1оигъу. Жъоныгъуак1эм 1864-рэ илъэсым Урыс-Кавказ заор аухыгъ. Шапсыгъэмэ яч1ыгужъ нэк1ы хъугъэ. Нэбгырабэ мы зэо тхьамык1агъом хэк1одагъ, къэнагъэхэр пачъыхьэм идзэхэм зэрамытынк1э Тыркуем ик1ыжьыгъэх. Псыхъоу Шахэ к1элъырысыгъэ чылэгъо 70-рэм щыщ зи къы1унэжьыгъагъэп. Тыркуем ик1ыжьыгъэ адыгэхэм, гъэблэшхомрэ уз дэимрэ апсэ 1уихыгъ. Нэбгырэ мин пчъагъэ хымэ ч1ыгум щык1одыгъ. Гъошъо Елэмызэ хьак1уцумэ ащыщыгъ. Ащ иунагъо Трабзон дэжь щыт лагерым щык1одыгъ. (Ишъхьагъусэрэ ик1элэц1ык1уийрэ). Елэмызэ 1уагъэ ыш1ыгъ ихэку къыгъэзэжьынэу. Ар ыгъэцэк1энымк1э зыми еблэщтэп. Зы мафэ горэм ежьыррэ ышэу Шъэолэхъурэ къошъо псынк1э горэ къыз1эк1агъэхьагъ, ык1и ягъусэхэм къарэ1уагъ хэкужъым зэрагъэзэжьыщтыр, 1ашэр а1ыгъэу ар къызэраухъумэщтыр. «Уич1ыгужъ къэуухъумэзэ ул1эныр нахь дэгъу, хымэ ч1ыгум ущыл1эным нахьи». Зэшхэм къадрагъэштагъ янэшхэу Хъущт Омэррэ Хъущт Келэмэтрэ. Охътабэ темыш1эу, куп ц1ык1ур Хъущт Омэр япащэу Шъачэ ихьэнэ-гъунэ къихьажьыгъэх. К1ощтыгъэ 1867-рэ илъэсыр. Илъэсипш1ырэ нэбгырипл1эу къэзгъэзэжьыгъэхэр хьаджырэтэу мэзым хэтыгъэх, тетыгъор зы1ыгъмэ рэхьатыгъо арамытэу. 1874-рэ илъэсым шышъхьа1ум и 28-рэм Къэбжь Лъэпшъау (адыгэхэу, къуаджэу Лесное зыфи1орэм ирезервацие дэсыгъэхэм япэщагъ) Омэр зэрищэрэ купыр къыригъэш1угъ заор щагъэтынэу. А къэбарыр къырагъэхьэгъагъ журналэу «Одесский вестник» зыфи1орэм шэк1огъум и 2-м. Зэзэгъыныгъэу Къэбжь Лъэпшъао ыш1ыгъэмк1э урядник чиныр, тыжьын медалэу «За усердие» ык1и Грамотэу пщы ц1эры1оу Михаил ы1апэ зык1эдзагъэр къыфагъэшъошагъ. Зэзэгъыныгъэм къызэрэдилъытэрэмк1э, л1ыхъужъ нэбгырипл1ым зыфэе ч1ып1эр т1ысып1эу къыхихын фитыгъ. Уцуп1эу къыхахыгъэр джы Шэхэк1эй зыдэщысыр ары. Къэбарым зэрэхэлъымк1э, нэбгырипл1ым ауж итэу резервацием къик1ыжьыгъэх Къэбжь Лъэпшъау, Къэбжь Техьак1, к1алэхэри ягъусэхэу. Гъошъо Шъэолэхъурэ Елэмызэрэ къыздащэжьыгъ Быямызэ, Къэбжь Лъэпшъао тыркумэ къащищэфыжьыгъ Хъущт Хьак1ыеф. Ц1ыфэу къэт1ысыжьыхэрэм хап1эу къыхахыщтыр агъэнафэу щытхэзэ, зы нэбгырэ горэ къахахьишъ къари1уагъ чылэм къызэрэт1ысыжьхэрэр зэригуапэр, джы игухэлъ къызэрэдэхъугъэр ык1и рэхьатэу гъогу техьан зэрилъэк1ыщтыр. Къялъэ1ужьыгъ сыд хъугъэк1и чылэр гум рамынэнэу, агъэдэхэнэу. Ац ежь таущтэу зелъэ1ухэми къафэнагъэп, Тыркуем ик1ыжьыгъ. Къызэра1отэжьырэмк1э ащ ыц1агъэр К1ыщмай. Ащ къытек1ыгъэу а1о чылэм ыц1э. Нэужым чылэм къыдэт1ысхьагъэх Ацумыжъ Ахьмэд, Къэбжь Ислъам, Хъущт Заурбекрэ Нэкъарэрэ, Ак1э1у Алыйц1ык1у, Гугожъу Шъэуай, Къоджэбэрдыкъо Забет. Къэбжь Мус апэрэ сабыеу чылэм къыщыхъугъ 1877-рэ илъэсым апэрэ сабыеу Къэбжь Мусэ чылэм къыдэхъухьагъ. Ащ щегъэжьагъэу чылэм зеушъомбгъу, къыхахъо нахь дахэ мэхъу. Зы ц1ыфым ежь ие шъыпкъэу бзэ 1улърэп, ежь ылэжьыгъэ шъыпкъэу хабзэ хэлърэп – бзэу 1улъыр лъэпкъым ыбз, хабзэу хэлъри зэрэпсаоу лъэпкъым зэдилэжьыгъэ. Зыбзэ п1улъ, зихабзэ урылэжьэрэ лъэпкъым шъхьэк1эфагъэ, лъытэныгъэ фэпш1ыныр апэрэ ц1ыф шэнхэм ащыщ: о пшъхьэк1э ш1у о1омэ, лъэпкъым фэо1о, ш1у ош1эмэ, зыфэпш1ырэр лъэпкъыр ары. Емык1у ош1эми, ар зыфалъэгъущтыр лъэпкъыр ары. Мы гущы1эхэр зыфэгъэхьыгъэхэр сикъоджэ к1асэ къыщыхъугъэхэу дахэджэ зыц1э къыра1охэу зэхэсхыгъэхэр арых. Ацумыжъ Айдэмыр къуаджэу ШэхэкIэй къыщыхъугъ. ЕджапIэр къызеухым кIэлэегъэджэ институтым чIэхьагъ. Ар къызеухым Хьаджыкъо кIэлэегъаджэу Iоф щишIагъ. Заор къызежьэм ихэгъэгу къыухъумэнэу зэуапIэм Iухьагъ. Зы мэфэ заом лIыхъужъныгъэу щызэрихьагъэм пае Советскэ Союзым и ЛIыхъужъ щытхъуцIэр Ацумыжъ Айдэмыр фагъэшъошагъ. Тик1элэеджак1оу Къэбжь Аслъан Айдэмыры фэгъэхьыгъэу зэхилъхьэгъэ усэм шъущызгъэгъуазэ сш1оигъу: Гъошъо Елэмыз Хъущт Келмэт Джы гъуаплъэм хэш1ык1ыгъэу, Еджэп1э щагум дэт. Щылыч шъуашэр щыгъэу, К1алэмэ ахэт. Ят1онэрэу зигугъу къэсш1ыщтыр Нэгъуцу Шъэофыжь ыкъу ары. Нэгъуцу Шэбан 1921-рэ илъэсым Шэхэк1эй къыщыхъугъ. 1941-рэ илъэсым Ростов дэт кооперативнэ техникумыр къыухыгъ. Апэрэ мафэм щегъэжьагъэу къау1эфэ нэс фронтым 1утыгъ. У1эгъэ хьылъэ телъэу 1943-рэ илъэсым къыгъэзэжьыгъагъ. Зэхъужьым, Шэхэпэ еджап1эм 1оф щиш1энэу регъажьэ. 1945-рэ илъэсым Шэхэк1эй иублэп1э классхэм ятхьэматэу агъэнафэ. Ащ щыублагъэу 1988-рэ илъэсым нэс лэжьагъэ. Шэбан 1оф ыш1эфэ нэс ублэп1э еджап1эр имыкъурэ илъэсибл ык1и илъэсий гурыт еджап1эу мэхъу. Джы еджэп1э щагум Ацумыжъ Айдэмыр исаугъэт фэшъхьафэу Нэгъуцу Шэбанэ ыц1э зыхэутыгъэ барельефыр дэпкъым хэт. Хъущт Къасполэт зымыш1эрэ ц1ык1уи ини чылэм дэсэп. Мыдрэмэ афэдэу ар заом 1утыгъэп, ау иш1уш1агъэк1э, игулъытэ чанык1э, имыпшъыжьынк1э къахэщы. Чылэм укъыдэхьаным ыпэк1э тэмэгум укъыдэк1ае, удэк1ы хъуми джащ фэд. Хэгъэгу зэошхом илъэхъан чылэдэсхэм дзэк1ол1хэр мыщ нэс къагъэк1уатэщтыгъэ. Джащ фэдэу заом к1уи къэзымгъэзэжьыгъэхэм апае Къасполэт саугъэт щиш1ынэу регъажьэ. Ежь ы1эшъхьит1ук1э ащ тетыщт сурэтхэм ямакет еш1ы. Iашэм мышк1у тхьапэхэр къек1ок1хэу. Ч1ып1эри ек1оу къыхихыгъ. Лъэгап1эм утетэу укъаплъэмэ, пхъэшъхьэ-мышъхьэ чъыгмэ япк1ашъэмэ чылэм дэт унэхэр къахэплъых. Къуаджэм ыбгъук1э, тыжьын бгырыпхым фэдэу, тыгъэм пэлыдэу Шахэ речъэк1ы. Сыд фэдэрэ зэмани ц1ыф лъэпкъыр ыпэк1э лъэк1уатэ, хэхъоныгъэхэр еш1ы, щы1ак1эм исыд фэдэрэ лъэныкъок1и. Джащ фэдэу лъэпкъ пстэуми яц1ыф пэрытхэр ыпэ ишъэгъэу лъэпкъхэм ягъэхъагъэхэм, ялъэгап1эхэм зэрэк1эхьажьыщтхэм фэбанэх, амалык1эхэр къыхахых. Непэ тилъэпкъы иц1ыф 1ушхэу, илъэгъохэщхэу пэмык1хэмк1э щысэгъэлъагъоу ти1эхэр ары сэ зигугъу къэсш1ыгъэхэр. Ахэр ары тэ непэ тызэрыгушхохэу, дгъаш1оу ти1эхэр. Ахэм ящытхъу, яц1ыфыгъ тэ к1алэхэмк1э гъуазэу ти1эщтыр. АкIэгъу АлэцIыкIу Хъущт Омэр, Ацумыжъ Ахьмэд. ИА НатПресс Зытхыгъэр я 10-рэ классым ис еджак1оу Ныбэ Заир Руководитель: Гвашева Саламет Мугдиновна учитель адыгейского языка и литературы www.natpress.net http://natpress.net/index.php?newsid=7391 Адыгеим щыпсэурэ пстэури республикэр зэрагъэпсыгъэр илъэс 20 зэрэхъурэм зыфэгъахьазыры. Республикэм имэфэкI фэгъахьыгъэу Мыекъуапэ Iофыгъо макIэп щырекIокIырэр, ау къуджэхэм адэс цIыфхэр ахэмэ яплъынхэу амал ямыIэу бэрэ къыхэкIы. Культурэр zara Thu, 08 Sep 2011 17:09:22 +0400 Адыгеим щыпсэурэ пстэури республикэр зэрагъэпсыгъэр илъэс 20 зэрэхъурэм зыфэгъахьазыры. Республикэм имэфэкI фэгъахьыгъэу Мыекъуапэ Iофыгъо макIэп щырекIокIырэр, ау къуджэхэм адэс цIыфхэр ахэмэ яплъынхэу амал ямыIэу бэрэ къыхэкIы. Ар къыдыхэлъытагъэу, АР-м культурэмкIэ иминистерствэ «Адыгеим искусствэхэмкIэ имастерхэр - къуаджэм щыпсэурэмэ апай» зыфиIорэ шIушIэ Iофтхьабзэр зэхищагъ. МэфэкIым ипэгъокIэу Адыгеим итворческэ купхэм республикэм щыпсэухэрэм шIухьафтын фашIыгъ: пкIэ хэмылъэу якъэгъэлъэгъонхэр рагъэкIокIых. «Налмэс», «Ислъамый», «Ошъутен», «Русская удаль», Лъэпкъ, Урыс, Камернэ музыкальнэ ыкIи нысхъэпэ театрэхэр, нэмыкIхэри хэлажьэх. Акциер Iоныгъом и1-м щегъэжьагъэу чъэпыогъум и 21-м нэс кIощ. Апэрэ къэгъэлъэгъонхэу рекIокIыгъэхэм нафэ къызэрашIыгъэмкIэ, къуаджэдэсхэм искусствэр якIас, хэшIыкI фыряI, артистхэр ашIэх, шIу алъэгъух, афэзэщых. АфэшIагъо Фаина http://natpress.net/index.php?newsid=7380 МэфэкIхэу адыгэмэ хагъэунэфыкIыхэрэм джыри зы къахэхъощт. Республикэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэр» кIэщакIо фэхъуи, Iоныгъом и 28-р адыгэ шъуашэм имафэу агъэнэфагъ. Апэрэ мэфэкIым изэхэщэн хэлажьэх къокIыпIэм щыпсэурэ лъэпкъхэм якъэралыгъо музееу Мыекъуапэ дэтым иIофышIэхэр, шIэныгъэлэжьхэр, сурэтышIэхэр, артистхэр. Культурэр zara Mon, 05 Sep 2011 19:31:46 +0400 МэфэкIхэу адыгэмэ хагъэунэфыкIыхэрэм джыри зы къахэхъощт. Республикэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэр» кIэщакIо фэхъуи, Iоныгъом и 28-р адыгэ шъуашэм имафэу агъэнэфагъ. Апэрэ мэфэкIым изэхэщэн хэлажьэх къокIыпIэм щыпсэурэ лъэпкъхэм якъэралыгъо музееу Мыекъуапэ дэтым иIофышIэхэр, шIэныгъэлэжьхэр, сурэтышIэхэр, артистхэр. МэфэкIым изэхэщэн дэлажьэхэрэм пшъэрылъ шъхьафэу зыфагъэуцурэр адыгэ шъуашэм идэхагъэ, уасэу дунаим щыриIэр, непэ шъаушэр тищыIэныгъэ зэрэщагъэфедэрэр къэгъэлъэгъоныр ары. Илъэс къэс мы мэфэкI зэхащэнэу агу хэлъ. Мы мэфэкIыр Адыгэ Республикэр илъэс 20 зэрэхъурэм фэгъахьыгъэу зэхащэ. Илъэпкъ итарихь зышIогъэшIэгъонхэр, адыгэ культурэм уасэ фэзышIэу зыгъэлъапIэрэ пстэури зэхэщакIохэм къырагъэблагъэх. ЗэIукIэр зыщыкIощтыр къокIыпIэм щыпсэурэ лъэпкъхэм якъэралыгъо музееу Мыекъуапэ дэтым Iоныгъом и 28-м. Сыхьатыр 18-00-м рагъэжьэщт. http://natpress.net/index.php?newsid=7050 Адыгэ Республикэм ­иархеолог цIэрыIохэу ЛэупэкIэ Нурбыйрэ Тэу Аслъанрэ ягумэкIхэр къы­таIо ашIоигъоу гу­щыIэгъу къытфэхъугъэх. Анахьэу ягупшысэ къыщыхагъэщы ашIоигъуа­гъэр Москва, Санкт-­Петербург, нэмыкI къалэ археологхэр къикIыхэу Адыгеим къызыкIохэкIэ, тиреспубликэ щыщхэр гъусэ ашIынхэр ары. Культурэр admin Sun, 17 Jul 2011 02:13:00 +0400 Сурэтым итхэр: археолог цIэ­рыIохэу ЛэупэкIэ Нурбыйрэ Тэу Аслъанрэ Адыгэ Республикэм ­иархеолог цIэрыIохэу ЛэупэкIэ Нурбыйрэ Тэу Аслъанрэ ягумэкIхэр къы­таIо ашIоигъоу гу­щыIэгъу къытфэхъугъэх. Анахьэу ягупшысэ къыщыхагъэщы ашIоигъуа­гъэр Москва, Санкт-­Петербург, нэмыкI къалэ археологхэр къикIыхэу Адыгеим къызыкIохэкIэ, тиреспубликэ щыщхэр гъусэ ашIынхэр ары. - Хэбзэ шапхъэу щыIэм тыщыгъуаз, - еIо ЛэупэкIэ Нурбый. - Москва щыпсэурэ архео­логыр Адыгеим къызыкIокIэ, ищыкIэгъэ тхылъхэр ыгъэхьа­зы­рынхэшъ, тэ къытэмыупчIэу ти­Iуашъхьэмэ ятIэн фит. Ары шъхьаем, къы­гъотырэ пкъы­гъор зыфэдэр тэ сыдэущтэу зэдгъэ­шIэщта? - Илъэс 30 хъугъэу архео­логием сыпылъ, - зэдэгущы­Iэгъур лъегъэкIуатэ Тэу Ас- лъан. - Сэ ясымыгъэлъэгъугъэ Iуашъхьэ Москва, Санкт-Петербург яархеологхэр щытIагъэхэу къэсшIэжьырэп. Гъогум тетэщэх, тарихъым щытэгъэгъуазэх, ау пкъыгъоу къагъотырэр тамы­гъэлъэгъуми хъущтэу къэбархэр агъэIух. ЕтIани анахьэу гум къеорэр Урысыем икъэлэшхохэм къарыкIырэ археологхэм наукэм «ижъуагъо» хъугъэхэу залъытэжьызэ, Адыгеим щыщхэр пы­дзы зэрашIыхэрэр ары. «Сыда археологием шъо хэ­шъушIыкIырэр?» къараIоуи къы­хэкIы. - Москва къикIыгъэ археологым лъытэныгъэ фэтымышIэу, хьакIэр дгъэлъэпIэн тымылъэкIэу щытэп, - еIо ЛэупэкIэ Нурбый. - Iоф ашIэ зыхъукIэ ашъхьагъ уитыныри къедгъэкIупэрэп, ау яIофшIакIи, къагъотырэ пкъы­гъохэми тэри тащыгъозэн фае. - Техникэ дэгъу зыIэкIэлъыр зэрэфаеу мэлъыхъо, тарихъ пкъы­гъохэр къегъотых, - къеIуатэ Тэу Аслъан. - Тэ хъэтэпэмыхь ташIызэ, ежьхэр зэрашIоигъоу зекIохэу бэрэ тэлъэгъух. Арэу­щтэу археологие Iофхэр лъы­кIо­тэщтхэмэ, Адыгеим итарихъ чIэ­нэгъэшхо ышIыщт. Адыгеим щымыпсэурэ архео­логхэм нахьыбэрэмкIэ яIофшIа­кIэ тызыкIимыгъэразэрэр шъэфэп. Ежьхэм гухэлъэу яIэр ары щы­Iэныгъэм щыпхыращырэр. Зэрэфаехэм тетэу Iуашъхьэм етIэх, та­рихъ къэбарэу аугъоирэр чIа­укъощэн алъэкIыщт. Мыекъопэ культурэр дунаим щызэлъашIэ, ау икъэбар шъыпкъэм тетэу зэра­гъэфагъэп, атхыгъэп. Резепкинымрэ Трифоновымрэ Адыгеим къыщагъотыгъэ пкъыгъохэр тэ тимыехэу къаIоуи къыхэкIыгъ. А. Тэумрэ Н. ЛэупакIэмрэ зэ­ралъытэрэмкIэ, къытфэмы­шъыпкъэ археологхэм ти­лъэпкъ итарихъ ылъапсэ тIэ­кIахы. Тарихъыр зэрэзэпыщхагъэр зэпаутышъ, тичIыгу къыщагъотыгъэ пкъыгъохэр адыгэмэ ямыягъэхэу ащагъэ­хъуным пылъых. Францием къикIыгъэгъэхэ археологхэм яIофшIакIэ тигъэрэзэгъагъ. Мыекъопэ культурэмрэ Азием икультурэрэ зэрэзэпхы­гъэхэр агъэунэфыгъагъ. Мые­къопэ джэрз пкъыгъохэр зы­ми хэкIуакIэхэрэп. Титарихъ дэгъоу тшIэным, чIым чIэлъ тарихъым тащыгъозэным пае унэшъо хэхыгъэ апэу тиреспубликэ щамыштэ, археологхэр Адыгеим пае рамы­гъа­джэхэ хъущтэп. ХъункIа­кIо­хэр тичIыгу щэхъушIэх.Тэр-тэрэу тичIыгу итарихъ къэтымыухъумэу, зэтымыгъашIэу тиIофхэр лъыкIотэщтхэп. Адыгэ Макъ http://natpress.net/index.php?newsid=6599 1864-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм и 21-рэ мафэм Урысые пачъыхьагъум Кавказ хэгъэгум щызэшIуихыгъэ заор зэраухыгъэр къагъэнэIуагъ. ЛIэшIэгъум ехъу зыхьыгъэ заоу, тятэжъхэм зыфэдэ къэмыхъугъэ лIыгъэ ахэлъэу ячIыгурэ ящыIэныгъэрэ зыщыфэбэнагъэхэм кIэух фэхъугъ. Культурэр admin Tue, 10 May 2011 20:47:55 +0400 ЖъоныгъуакIэм и 21-рэ мафэр. Шъыпкъагъэм фэгъэхьыгъэ зэхахь * Илъэсишъэм ехъу зыхьыгъэ зэошхом адыгэ лъэпкъым укIыгъэ-уIагъэу нэбгырэ миллионрэ ныкъорэм ехъу шIокIодыгъ * Къоджишъэ пчъагъэ агъэстыгъ, ахэм адэсыгъэ нэжъIужъхэр, бзылъфыгъэхэр, сабыйхэр аукIыгъэх * Адыгэ лъэпкъыр егъэзыгъэкIэ ичIыгужъ зэрэрафыгъэм къыхэкIэу мыщ ипроцент 90-м ехъу непэ хэмэ хэгъэгухэм ащэпсэу 1864-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм и 21-рэ мафэм Урысые пачъыхьагъум Кавказ хэгъэгум щызэшIуихыгъэ заор зэраухыгъэр къагъэнэIуагъ. ЛIэшIэгъум ехъу зыхьыгъэ заоу, тятэжъхэм зыфэдэ къэмыхъугъэ лIыгъэ ахэлъэу ячIыгурэ ящыIэныгъэрэ зыщыфэбэнагъэхэм кIэух фэхъугъ. Ахэм заом ибэлыхьашхорэ лъэпсэ гъэкIодэу пачъыхьагъум иIашэ къафихьыгъэмрэ ащэчыгъ. Кавказым щыпсэурэ цIыф лъэпкъхэм ягъэкIодын, ахэр ячIыгужъ хэчыгъэн - джары мы заор зытегъэпсыхьэгъагъэр. Ащ тетэу егъашIэм шхъуантIэу, зышъхьэрэ зыпсэрэ Iэтыгъэу къырыкIогъэ Кавказым лъыпсыр щычъагъ, лIэныгъэмрэ кIодыныгъэмрэ ямэ Iае щыугъ. Мырэущтэу ыпэкIэ дунаим къыщымыхъугъэ жъалымагъэу адыгэхэм къарахыгъэм мыхэр ригъэуцолIагъэх. Пачъыхьагъум иIашэу аджалышхо къэзыхьыгъэм ыгъэIэсагъэх. Ау адыгэ лъэпкъым тхьамыкIагъоу къыфыкъокIыгъэм ащ щиухынэу щытыгъэп. Лъэпкъ зэхэукIэным егъэзыгъэ кощыжьыныр къыкIэлъыкIуагъ. ЧIыгоу къызэрыхъухьагъэр ыбгынэн фаеу зэрэхъугъэр лъэпкъымкIэ пстэуми анахь бэлыхьашхоу къычIэкIыгъ. Тятэжъхэу шъхьафитныгъэм, шъхьэкIэфагъэм, чIыгужъым апае зыпсэ зыгъэIылъыгъэхэм ацIэкIэ, мыхэм ялъэу чъагъэм ыцIэкIэ, зыфэдэ къэмыхъугъэ заом мыхэм пытагъэу къыщагъэлъэгъуагъэмрэ цIыфыпсэу халъхьагъэмрэ ацIэкIэ Иорданием щыпсэурэ адыгэхэр пэмыкI хэгъэгухэм ащыпсэурэ адыгэ пстэуми ягъусэу, цIыфыгъэр зыгъэлъэпIэрэ нэбгырэ пстэуми аготэу непэ къызэтеуцох, ыкIи зэфэныгъэмрэ, шъыпкъагъэмрэ, шIулъэгъуныгъэмрэ, мамырныгъэмрэ, цIыфыгъэмрэ якъэухъумэн тегъэпсыхьагъэу мыщ фэдэ кIэдэоныгъэхэр къаIэтых: АпэрэмкIэ, Урысые пачъыхьагъум адыгэхэр егъашIэм зэрысыгъэхэ чIыгужъым ригъэкIодыкIынхэм фэшI лъэпкъ гъэкIодэу зэшIуихыгъэм ишъыпкъагъэ Урысые Федерацием къыгъэнэIонэу тыкIэдао. Мыщ игъэнэIон тапэкIэ къэкIощт зэфыщытыкIэхэр зэгурыIоныгъэмрэ мамыр зэдэпсэуныгъэмрэ атетэу гъэпсыгъэным пае мэхьанэшхо иI. Тятэжъхэм ялъ тэркIэ лъапIэ, егъашIэм тщыгъупшэщтэп, ыкIи пэсэрэ хъугъэ-шIагъэхэм яшъыпкъагъэ умгъэнафэмэ, ахэм къыздахьыгъэ джэгъуагъэм текIогъуае мэхъу. ЯтIонэрэмкIэ, 2014-рэ илъэсым икIымэфэ олимпиад джэгунхэр тятэжъэу фэхыгъэхэм якъупшъхьэхэр зыхэлъ чIыгоу Шъачэ пэблагъэу Кбаадэ (Красная Поляна) щагъэпсынэу зэрэщытымкIэ тимыдэныгъэ къыхэтэгъэщы. Мы чIыпIэр ары 1864-рэ илъэсым тятэжъхэр аужыпкъэрэу пыим зыщыпэуцужьыгъэхэр, ялъ зыщычъагъэр. Ащ фэшъхьафэу, джэгунхэмкIэ агъэнэфэгъэ пIалъэр адыгэхэм къяхъулIэгъэ лъэпкъ гъэкIодыр илъэсишъэрэ шъэныкъорэ зыщыхъурэ илъэсым тефэ. Шъачэ урысыдзэм ыштэным ыпэкIэ 1860-рэ илъэсым щыублагъэу 1864-м нэс Черкесие къэралыгъом икъэлашъхьэу щытыгъ, ыкIи мыщ ихыIушъо дэд зыIукIыгъагъэр егъэзыгъэкIэ зихэгъэгу зыбгынэгъэ адыгэ цIыфхэр. Ащ тетэу, олимпиад джэгунхэр Шъачэ щамышIынэу тиджэмакъэ афэтэгъазэ Урысыем, дунай псэум, хьыкумэтхэм, бэдэуш зэгохьаныгъэхэм. Сыдэущтэу екIура Олимпиадэм ибыракъэу шIулъэгъуныгъэмрэ, зэкъошныгъэмрэ, мамырныгъэмрэ янэшанэр лажьэ зимыIэу аукIыгъэ цIыфхэм яхьэдрыхэ кIыIу щыпIэтынэу?! Сыдэущтэу екIура Олимпиадэм имашIоу нурымрэ хъярымрэ къэзыушэтырэр зичIыгу пае фэхыгъэхэм ялъкIэ зэкIэбгъэнэнэу?! Мыхэр тидаохэу, шъыпкъагъэмрэ, зэфагъэмрэ, шъхьэкIэфагъэмрэ талъыхъоу 2011-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм и 21-рэ мафэм Урысые Федерацием илIыкIо унэу Иордан къэралыгъом шылажьэрэм ыпашъхьэ тыкъеуцо ыкIи зэрэдунаеу ятэIо: адыгэ лъэпкъым пасэм ышъхьэ къырыкIуагъэр щыгъупшэрэп ыкIи ищыIэныгъэ атэжъхэм яхьадрыхэ кIыIу щигъэпсырэп. Тэ тызыфаер зэфэныгъэмрэ цIыф лъытэныгъэмрэ атетэу гъэпсыгъэу мамыр зэдыщыIакI. "Шъыпкъагъэм фэгъэхьыгъэ зэхахьэм" изэхэщэкIо куп Амман къ. <a href="http://www.elot.ru/main/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=2380&amp;Itemid=1" target="_blank">© elot.ru </a>