Адыгэхэр Хэкужъым зырафыжьхэм (1864-рэ илъ.), Анатолием дэтIысхьэгъэхэ убыххэм ащыщыгъ Тхьэрхэт Мэхьмэт иунагъо. А унагъом къихъухьагъ нэпэ нэIуасэ шъузыфэшIымэ тшIоигъо Джэмил Джахьит Тойдэмыр.

Ар 1883-рэ илъэсым Истамбул къыщыхъугъ. Офицэрхэр зыщеджэрэ еджапIэр 1902-рэ илъэсым къызеух нэуж Балкан заом (1912 - 1913-рэ илъ.) ыкIи Апэрэ дунэе зэошхом (1914 - 1918 -рэ илъ.) ахэлэжьагъ. 1918-рэ илъэсым Мэт Юсыф-Изэт зипэщэгъэ кавказыдзэм генерал-лейтенантэу къулыкъу щихьыгъ.

Мондрос зэзэгъыныгъэм ыуж Кавказым къызекIыжьым, я 5-рэ кавказыдзэм ипащэу КъокIыпIэ Анатолием агъэкIуагъ. ТыркуякIэр къэхунымкIэ ублапIэ фэхъугъэ Сывас конгрессым хэлэжьагъэхэм Джэмил джахьит зэу ащыщыгъ. Анатолием ишъхьафитныгъэ пае ар ыпсэ емыблэжьэу бэнагъэ. А чIыпIэм ишъхьафитныгъэ къэухъумэгъэным фэгъэхьыгъэ бэнэныгъэм Кавказым икIыжьыгъэ мухьаджырхэр хэгъэлэжьэгъэнхэмкIэ ишIогъэшхо къэкIуагъ. Къалэхэу Йозгат, Зилэ Анатолием IофыгъуакIэхэу къыщырахьыжьагъэхэм апэшIуекIохэу куп гъэнэфагъэхэм зыкъыщаIэтыгъагъ. Ахэр гъэIэсэгъэнхэмкIэ ыкIи АнатолиякIэм мамыр илъынымкIэ генералэу Тхьэрхэтым ылъэкI къыгъэнагъэп. 

1922-рэ илъэсым щылэ мазэм и 21-м Джэмио Джахьит я 10-рэ Армием идзэпщэу агъэнэфагъ. Тыркуем граждан заоу щырекIокIыгъэм ыуж ар Апэрэ Армием ипащэу, къэралыгъом идзэ исуд шъхьааIэ итхьэматэу илъэсыбэрэ Iоф ышIагъ. 1946-рэ илъэсым Армием игенералэу дзэ къулыкъум хэкIыжьыгъ.

Ащ ыужи зызгъэпсэфын ыIоу ар тIысыжьыгъэп. IэнэтIэшхохэр къырапэсызэ, генералыр лэжьагъэ. 1946-рэ илъэсым къыщыублагъэу 1950-рэ илъэсым нэс Истамбул илIыкIоу ар парламентым хэтыгъ. Пэкэр Рэджэб пэщэныгъэ зыдзэрихьэщтыгъэ правительствэм щынэгъончъэнымкIэ иминистрэу Iоф щишIагъ.

Тыркуе къэралыгъор гъэпсыгъэнымкIэ ыкIи ащ ишъхьафитныгъэ къэухъумэгъэнымкIэ иIахьышхо хэзышIыхьэгъэ кавказ мухьаджырхэм къахэкIыгъэ генерал цIэрыIоу Тхьэрхэт Джэмил 1956-рэ илъэсым Истамбул щылIагъ. 

www.Shapsug.ru

© 1999-2003